Kolonialisme in Amerika, Afrika en Azië had geleid tot diepgewortelde raciale systemen. Europese machten gebruikten raciale ideeën om slavernij en koloniale overheersing te rechtvaardigen. Trans-Atlantische slavenhandel bracht miljoenen tot slaaf gemaakte Afrikanen naar Amerika.
In de Verenigde Staten leidde de Amerikaanse Burgeroorlog tot de afschaffing van slavernij (1865). Hoewel dit een keerpunt was, ontstonden nieuwe vormen van racistische onderdrukking zoals segregatie en discriminatie in wetgeving.
Racisme werd "wetenschappelijk" onderbouwd via pseudowetenschappen zoals schedelmetingen en eugenetica. In de VS ontstonden Jim Crow-wetten die rassenscheiding legaliseerden. Europese mogendheden pasten raciale hiërarchieën toe in kolonies.
Eugenetica kreeg wereldwijd invloed en leidde in sommige landen tot gedwongen sterilisaties. In Duitsland werd raciale ideologie extreem doorgevoerd onder het nazisme, wat leidde tot de Holocaust. Tegelijk ontstonden in kolonies opstanden tegen raciale onderdrukking.
Na WOII volgde een sterke wereldwijde beweging tegen racisme. De VN werd opgericht en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) kondigde het recht op gelijkheid aan. In de VS groeide de burgerrechtenbeweging met leiders zoals Martin Luther King Jr. In Afrika en Azië begonnen dekolonisatiegolven.
Veel landen namen nieuwe wetten tegen discriminatie aan. Het Apartheidsregime in Zuid-Afrika werd internationaal veroordeeld en viel uiteindelijk in 1994. Migratie in Europa bracht nieuwe discussies over integratie en racisme op gang.
Onderzoekers richtten zich steeds meer op structureel racisme: ongelijkheid in onderwijs, gezondheidszorg, woningmarkt en rechtspraak werd gedocumenteerd. Globalisering zorgde voor toenemende culturele diversiteit, maar ook voor spanningen rond immigratie.
Sociale media maakten racisme zichtbaarder en versterkten protestbewegingen zoals Black Lives Matter. Incidenten van politiegeweld brachten wereldwijd discussies op gang. Tegelijk groeiden in veel landen populistische bewegingen die vaak een harde toon aansloegen over migratie.
Belangrijke thema's 1860–2018
- Institutionalisering van racisme via wetten en beleid.
- Pseudowetenschap als rechtvaardiging van rassensystemen.
- Burgerrechtenbewegingen en dekolonisatie.
- Onderzoek naar systemische ongelijkheid in moderne samenlevingen.
- Rol van sociale media in het wereldwijd bestrijden of verspreiden